Dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej (przedsiębiorstwa)

Czy można odziedziczyć jednoosobową działalność gospodarczą?

W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzona jest pod nazwiskiem jej właściciela. Działalność nie posiada swojego odrębnego majątku, więc jej majątek równoważny jest z majątkiem właściciela działalności.

Problem dziedziczenia jednoosobowej działalności gospodarczej występował od dawna - nie było to nigdzie uregulowane. Możliwość taką wprowadzono prawnie dopiero w 2018 r. w ustawie o zarządzie sukcesywnym, która dotyczy tylko jednoosobowych działalności gospodarczych. Ustawa umożliwia kontynuowanie działalności po śmierci jej właściciela, przez tzw. zarządcę sukcesywnego. Działalność taka, nawet po śmierci pierwotnego właściciela zachowuje ciągłość wszelkich rozliczeń (umów), koncesji, pozwoleń, numer NIP i REGON, ważność umów o pracę itp.

By móc skorzystać z ciągłości działalności gospodarczej po śmierci jej właściciela, musi on jeszcze za życia powołać zarząd sukcesywny, który będzie zarządzał przedsiębiorstwem po jego śmierci.

Dziedziczenie przedsiębiorstwa

Od dnia śmierci właściciela staje się ono własnością zarządcy sukcesywnego. Właścicielem przedsiębiorstwa w spadku może być:

• spadkobierca ustawowy, testamentowy,
• małżonek przedsiębiorcy (gdy przedsiębiorstwo w całości stanowiło mienie małżonków),
• nabywca udziału w przedsiębiorstwie- osoba, która kupiła przedsiębiorstwo po śmierci przedsiębiorcy od jego spadkobiercy lub małżonka.

Zarządca sukcesyjny prowadzi przedsiębiorstwo w spadku, działa we własnym imieniu, lecz na rzecz właścicieli przedsiębiorstwa w spadku i ma dostęp do konta bankowego zmarłego przedsiębiorcy. Co ważne, zarządcę sukcesyjnego do CEIDG zgłasza notariusz już w kolejnym dniu roboczym po jego ustanowieniu.  Zarządca sukcesyjny od dnia swojego ustanowienia wykonuje wszystkie obowiązki i prawa zmarłego przedsiębiorcy, a firmę prowadzi pod tą samą nazwą z dodaniem „ przedsiębiorstwo w spadku”.

Zarząd sukcesyjny może być ustalony na 2 lata, z maksymalną możliwością przedłużenia przez sąd do lat 5.  Zysk uzyskany z prowadzenia działalności wypłacany jest w odpowiedniej wysokości właścicielom przedsiębiorstwa w spadku przez zarządcę sukcesyjnego.

Zapisanie przedsiębiorstwa w testamencie – czy jest możliwe?

Jak już wspomniano, przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki materialne i niematerialne. Jednocześnie należy liczyć się z tym, że w braku rozrządzenia testamentowego przedsiębiorcy, składniki te będą podlegać dziedziczeniu na zasadach ogólnych. To z kolei rodzi obawę, że jeśli do spadku zostanie powołanych kilka osób, może dojść do „rozbicia” przedsiębiorstwa na części w ramach działu spadku. Dlatego też, przedsiębiorca powinien rozważyć sporządzenie testamentu, w którym powoła on daną osobę (która zgodnie z jego wolą ma w przyszłości kontynuować prowadzenie działalności) do składników przedsiębiorstwa lub ustanowi na jej rzecz zapis windykacyjny. Przy czym, należy mieć na uwadze, że spadkobierca nie może odziedziczyć firmy, numerów ewidencyjnych, koncesji czy zwolnień. A zatem, by skorzystać z ciągłości działalności gospodarczej po śmierci właściciela, wciąż zachodzi potrzeba powołania zarządu sukcesyjnego. 

Czy zarządca sukcesyjny może zamknąć firmę?  

Zarządca prowadzi przedsiębiorstwo do momentu ustalenia właścicieli przedsiębiorstwa w spadku i wydania im przedsiębiorstwa spadku, ewentualnie do dokonania działu spadku i przekazania przedsiębiorstwa w spadku osobom, które je nabyły. Zarządca sukcesyjny nie ma kompetencji by zamknąć firmę. To właściciele przedsiębiorstwa decydują o tym, czy chcą oni kontynuować działalność gospodarczą po śmierci przedsiębiorcy.